Dudy moje, dudy,<\/em> Jak r\u00f3wnie\u017c:<\/p>\n Dudecki du, du, du,<\/em> W innej przy\u015bpiewce jest mowa o \u201egajdach\u201d i \u201ekozie\u201d:<\/p>\n By\u0142 tu Maciek z Korbielowa,<\/em> A zona mu powiada\u0142a,<\/em> Poczt\u00f3wka wydana nak\u0142adem Rudolfa Faruzela, \u017bywiec, lata 30. XX wieku. Ze zbior\u00f3w Jana Pudy z \u017bywca<\/p><\/div>\n W wioskach Beskidu \u017bywieckiego przez ca\u0142ej dziesi\u0119ciolecia XX wieku utrzymywa\u0142a si\u0119 praktyka dudziarska, tak\u017ce w swym tradycyjnym wymiarze: na weselach i zabawach tanecznych. Jednak ich intensywno\u015b\u0107 r\u00f3\u017cnie oceniano. Kustosz i dyrektor Muzeum Etnograficzne\u00adgo w Krakowie Seweryn Udziela w pisa\u0142 w 1924 roku w artykule <\/span>G\u00f3rale od \u017bywca<\/span> zamieszczonym w <\/span>\u201eWierchach\u201d, odnosz\u0105c si\u0119 do dud : \u201e<\/span>Dzisiaj gi\u00adnie w \u017by\u00adwiecczy\u017anie i ten starodawny instrument\u201d. Dwa lata p\u00f3\u017aniej muzykolog Adolf Chybi\u0144ski stwierdzi\u0142: \u201eDzi\u015b jeszcze kilku dudziarzy znajduje si\u0119 w okoli\u00adcach Bia\u0142ej G\u00f3ry i Mil\u00f3wki, gdzie w ubieg\u0142ym roku nadspodziewanie ich spotka\u0142em\u201d. Warszawski kom\u00ad\u00adpo\u00adzytor Micha\u0142 Kondracki po w\u0119dr\u00f3wkach<\/span> po \u017bywiecczy\u017anie i Podhalu zauwa\u017cy\u0142 (1932): \u201eDobrze rozwini\u0119te i \u201ezakonserwowane\u201d \u017cywieckie dudziarstwo po\u00adsia\u00adda kilku uzdolnionych przedstawicieli w okolicach Jele\u015bni,<\/span> nawet ma\u0142ych ch\u0142op\u00adc\u00f3w,<\/span> bardzo<\/span> zapalonych do<\/span> muzyki,<\/span> oraz<\/span> w<\/span> Ma\u0142ej Sopotni (<\/span>Ciu\u0107ka<\/span>) i oko\u00adlicz\u00adnych wsiach\u201d. Zauwa\u017cy\u0142 te\u017c mi\u0119dzygeneracyjn\u0105 r\u00f3\u017cnice w stylu gry: \u201eWymieraj\u0105 zwolna starzy,<\/span> zami\u0142owani w swej sztuce muzycy, na ich miejsce przy\u00ad\u00ad\u00adchodz\u0105 nowi,<\/span> m\u0142odzi,<\/span> ale ci nie maj\u0105 ju\u017c tej cierpliwo\u015bci<\/span> w<\/span> studjowaniu wsze\u00adla\u00adkich subtelno\u015bci gry na swym instrumencie, graj\u0105 wprawdzie zawsze je\u00adszcze z roz\u00adma\u00adchem i bujn\u0105 fantazj\u0105, ale coraz mniej muzykalnie, coraz mniej ar\u00adtystycznie. Aby si\u0119 o tem przekona\u0107 wystarczy pos\u0142ucha\u0107 gry starszego i m\u0142od\u00adsze\u00adgo dudziarza w \u017bywiecczy\u017anie (nie najm\u0142odszego, bo ten przynajmniej bu\u00addzi jakie\u015b nadzieje), a por\u00f3wnanie wypadnie jaskrawo\u201d. Praktyk\u0119 dudziarsk\u0105 na \u017bywiecczy\u017anie potwierdzi\u0142y uczestniczki zorganizowanego w1933 roku w Sopotni Ma\u0142ej Pierwszego Instruk\u00adtor\u00adskiego Obozu Krajoznawczego, z kt\u00f3rego relacje pojawi\u0142y si\u0119 w \u201eOrlim Locie\u201d, gdzie znalaz\u0142 si\u0119 te\u017c przyczynek <\/span>Ludowe narz\u0119dzia mu\u00adzy\u00ad\u00adcz\u00adne w Sopotni Ma\u0142ej<\/span>, zawieraj\u0105cy m.in. opis i rysunek dud oraz dwa zdj\u0119cia muzy\u00adkan\u00adt\u00f3w z Korbielowa (dudziarza i du\u00addziarza ze skrzyp\u00adkiem). <\/span><\/p>\n Szerokie badania nad dudami \u017cywieckimi (i pie\u015bniami z \u017bywiecczyzny) przeprowadzi\u0142 dopiero w<\/span> 1937<\/span> roku Stefan Marian Stoi\u0144ski, kt\u00f3rych wyniki opublikowa\u0142 na \u0142a\u00admach kwartalnika \u201eGronie\u201d (1938). Stwierdzi\u0142 w nim, \u017ce dudy \u201es\u0105 prawie \u017ce je\u00addynym i najpopularniejszym instrumentem g\u00f3rali Ziemi \u017bywieckiej\u201d, a tak\u017ce i\u017c instrument ten \u201eby\u0142 istotnie na wymarciu i do\u00adcze\u00ad\u00adka\u0142 si\u0119 odrodzenia dopiero w ostat\u00adnich latach dzi\u0119ki budz\u0105cemu si\u0119 rene\u00adsan\u00adso\u00adwi g\u00f3ralszczyzny w \u017bywieckim\u201d, a tak\u017ce \u201epowszechno\u015b\u0107 dud i wielkie zami\u0142owanie g\u00f3rali \u017cywiec\u00adkich do ich d\u017awi\u0119ku przemawiaj\u0105 zbyt wyra\u017anie za tym, \u017ce instrument ten od nie\u00adpa\u00admi\u0119\u00adt\u00adnych czas\u00f3w jest prawie wy\u0142\u0105\u00adcz\u00adnym i najdoskonalszym wyrazem u\u00adpo\u00addo\u00adba\u0144 muzycz\u00adnych mieszka\u0144c\u00f3w tej ziemi\u201d. Badacz ten zauwa\u017cy\u0142 te\u017c wyst\u0119powanie \u015bl\u0105skiego rodzaju dud w gra\u00adnicz\u0105cych z Beskidem \u015al\u0105s\u00adkim wioskach \u017bywiec\u00adczyzny. R\u00f3wnie\u017c \u017cywiecki regionalista J\u00f3zef Mik\u015b potwierdzi\u0142, \u017ce na \u015bl\u0105skich dudach grali \u017cywieccy g\u00f3rale z le\u00adwobrze\u017cnej strony doliny So\u0142y (<\/span>1957<\/span>). Alojzy Kopoczek stwierdzi\u0142 natomiast (1993), \u017ce po lewej stro\u00ad\u00adnie So\u0142y grano r\u00f3wnie\u017c na dudach \u017cy\u00adwieckich, zatem wyst\u0119powa\u0142y tam obydwa te rodzaje dud.<\/span><\/p>\n Od wiek\u00f3w dudziarze z Beskidu \u017bywieckiego przedsi\u0119brali zarobkowe w\u0119dr\u00f3wki. Cz\u0119sto <\/span>do\u0142\u0105czali do g\u00f3rali szuka\u00adj\u0105cych pracy poza miejscem zamieszkania, podobnie jak w innych g\u00f3rskich regionach. \u015apiewano przecie\u017c w Beski\u00addzie \u015al\u0105skim, \u017by\u00adwieckim czy Podhalu:<\/span><\/p>\n Gajdosku z gajdami zabiyroj si\u0119 z nami,<\/em> Zdaniem Mieczys\u0142awa G\u0142adysza (1938) grali nawet w miejscowo\u015bciach \u015al\u0105ska Opawskiego, G\u00f3rnego i Opolskiego. Ma\u0142o to zw\u0142aszcza miejsce w pierwszych dekadach XX wieku, a szczeg\u00f3lnie w latach mi\u0119dzywojennych, zapewne tak\u017ce wskutek rozpowszechniania si\u0119 orkiestr d\u0119tych, stanowi\u0105cych konkurencj\u0119 w najbardziej dochodowych dziedzinach muzycznej dzia\u0142alno\u015bci, jak g\u0142\u00f3wnie wesela. Zatem nasilenie zarobkowych w\u0119dr\u00f3\u00adwek \u015bl\u0105skich dudziarzy przypad\u0142o na pierwsze dziesi\u0119ciolecia XX wieku, zw\u0142aszcza na okres mi\u0119dzywojenny.<\/p>\n W dwudziestoleciu mi\u0119\u00addzy\u00adwojennym w Beskidzie \u017bywieckim utrzymywa\u0142y si\u0119 jeszcze zwi\u0105zki dud z pasterstwem. J\u00f3zef Gre\u0144 z Sopotni Ma\u0142ej wspomina\u0142, i\u017c grano na tym instrumencie podczas wiosennego wyprowadzania owiec na g\u00f3rskie pastwiska i jesiennego ich powrotu do wiosek, wykonywano wtedy melodie \u201eowczarskie\u201d.<\/p>\n Reprezentacja zespo\u0142u Romanka z Sopotni Ma\u0142ej. Po prawej dudziarz J\u00f3zef Gre\u0144 (fot. archiwum rodzinne)<\/p><\/div>\n W latach trzydziestych z inicjatywy profesora Adolfa Chybi\u0144skiego zmodyfikowane dudy wpro\u00adwa\u00addzono do orkiestr wojskowych, do pu\u0142k\u00f3w Strzelc\u00f3w Podhala\u0144skich. Jak \u015bwiadczy Wojciech Mo\u015b (1989) w 5. Pu\u0142ku grano na czterech dudach pod\u00adhala\u0144skich i czterech \u017cywieckich.<\/p>\n W dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym w wioskach Beskidu \u017bywieckiego muzykanci grali jeszcze w tradycyjnym dwuosobowym sk\u0142adzie: dudy i skrzypce, chocia\u017c na s\u0105siednich terenach kapele mia\u0142y ju\u017c wi\u0119ksze sk\u0142ady. Jak zauwa\u017cy\u0142 Stefan Marian Stoi\u0144ski (1938)<\/span>: \u201eW moich w\u0119\u00add\u00adr\u00f3w\u00adkach po Ziemi \u017bywieckiej nie spotka\u0142em si\u0119 ani z zespo\u0142ami wi\u0119kszymi, ani z wia\u00addo\u00admo\u00ad\u015bciami o ich istnieniu w czasach przesz\u0142ych lub obec\u00adnych. Przeciwnie,<\/span> na zabawach lub weselach grywa cz\u0119sto tylko jeden muzyk, i to dudziarz\u201d<\/span>. Niemniej inni badacze<\/span> (Tadeusz Seweryn, Micha\u0142 Kondracki, J\u00f3zef Mik\u015b, J\u00f3zef Szczotka) wspominali, \u017ce na g\u00f3ralskich weselach grano na dudach i skrzypcach, a czasem te\u017c na klarnecie, flecie, basach, b\u0119bnie, harmonii, przy czym obsady dud i skrzypiec bywa\u0142y zwielokrotniane. Wida\u0107 to te\u017c na zdj\u0119ciach z tamtych czas\u00f3w. <\/span><\/p>\n W wioskach Beskidu \u017bywieckiego w dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym muzykanci dostawali od 20 do 50 groszy za ka\u017cd\u0105 gran\u0105 melodi\u0119. Franciszek Mrowiec z Krzy\u017c\u00f3wek wspomina\u0142, \u017ce za tak\u0105 zap\u0142at\u0119 musieli gra\u0107 do momen\u00adtu podej\u015bcia zamawiaj\u0105cego melodi\u0119 do drzwi i podniesienia przez niego r\u0119ki. Je\u015bli gra\u00adli d\u0142u\u017cej, np. \u201eprowadzili przodka\u201d w korowodowym ta\u0144cu nazywanym \u201ekoniem\u201d, otrzymywali od 50 groszy do z\u0142ot\u00f3wki. \u0141\u0105cznie ka\u017cdy z muzykant\u00f3w zarabia\u0142 na weselu powy\u017cej dziesi\u0119ciu z\u0142otych, zazwyczaj mi\u0119dzy 15 a 20 z\u0142otych. Dla por\u00f3wnania: jajko kosztowa\u0142o w\u00f3wczas 3 grosze, kilogram cukru \u2013 1 z\u0142oty i 10 groszy, bochenek chleba (1,5 kg), w zale\u017cno\u015bci od rodzaju \u2013 35-70 groszy, \u0107wier\u0107 litra w\u00f3dki \u2013 55 groszy, p\u00f3\u0142 litra piwa \u2013 25 groszy. Zarobkiem dzielili si\u0119 po r\u00f3wno, co odnosi\u0142o si\u0119 zar\u00f3wno do tradycyjnego dwuosobowego sk\u0142adu dudziarz \u2013 skrzypek, jak te\u017c nowszego, wi\u0119kszego, z\u0142o\u017conego z dw\u00f3ch skrzypk\u00f3w, harmonisty i basisty. O gr\u0119 podczas wesela muzykanci zabiegali. Franciszek Mrowiec pami\u0119ta\u0142 jeszcze, \u017ce chc\u0105c uzyska\u0107 na ni\u0105 zam\u00f3wienie \u201eprzekupywali\u201d przysz\u0142ego nowo\u017ce\u0144\u00adca, najcz\u0119\u015bciej piwem. Gwarancj\u0105 dotrzymania przez nich umowy by\u0142 zadatek, zwykle 2 z\u0142ote i 50 groszy, w przypadku nieprzybycia na wesele zwracany w podw\u00f3jnej wy\u00adso\u00adko\u015bci.<\/span><\/p>\n Franciszek Mrowiec z Krzy\u017c\u00f3wek, fot. ROK Bielsko-Bia\u0142a<\/p><\/div>\n Dobrze oceni\u0142 dudziarzy z Beskidu \u017by\u00adwieckiego Jan Aleksander Zaremba, pisz\u0105c: \u201eGra na dudach nie jest \u0142atw\u0105, trzeba mie\u0107 do niej zdrowe p\u0142uca. Dudziarstwu po\u015bwi\u0119caj\u0105 si\u0119 jednostki wybitnie inteligentne i uzdolnio\u00adne, co potwierdza fakt, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 dudziarzy piastowa\u0142a i piastuje w\u0142adz\u0119 w\u00f3jtow\u00adsk\u0105 we wielu gminach w ca\u0142ej \u017bywiecczy\u017anie\u201d (1931). <\/span><\/p>\n Chocia\u017c w dwu\u00addziesto\u00adleciu mi\u0119dzywojennym praktyka dudziarska w Beskidzie \u017bywieckim by\u0142a stosunkowo \u017cywa nielicznych tylko du\u00addziarzy z tego czasu mo\u017cna okre\u015bli\u0107 z nazwiska. Stefan Marian Stoi\u0144ski wymieni\u0142 tylko Wita Majdaka z Ko\u00adsza\u00adrawy, Wawrzy\u0144ca Butora ze Z\u0142atnej, a tak\u017ce graj\u0105cych na \u015bl\u0105skich \u201egajdach\u201d Alojzego Ku\u017am\u0119 z Kamesznicy oraz B\u0142a\u017cka z Szarego, Stanis\u0142awa Burego z O\u017anej i Tyca z Mil\u00f3wki (1938).<\/span><\/p>\n Biogramy \u017cywieckich muzyk\u00f3w ludowych znale\u017a\u0107 mo\u017cna w wydawanym od 1995 roku <\/span>S\u0142owniku biograficznym \u017bywiecczyzny<\/span>. Z dudziarzy jest tam Feliks Jankowski z \u017bywca, znany innowator budowy dud \u017cywieckich (ze z wzgl\u0119du na potrzeb\u0119 dostosowania tradycyjnego instrumentu do wsp\u00f3\u0142czesnych warunk\u00f3w gry). W s\u0142owniku tym jest te\u017c biogram Marka Miksia , urodzonego w \u017bywcu, zamieszka\u0142ego w Radziechowach lekarza, dzia\u0142acza spo\u0142eczno-kulturalnego, syna J\u00f3zefa, znanego regionalisty i muzyka. <\/span><\/p>\n W \u017cywieckim <\/span>S\u0142owniku<\/span> na swoje has\u0142o zas\u0142u\u017cy\u0142 tak\u017ce Karol Byrtek z Pewli Wielkiej, naj\u00adbardziej chyba znany pod drugiej wojnie \u015bwiatowej tradycyjny skrzypek tego regio\u00adnu. Grywa\u0142 z dudziarzem W\u0142a\u00addys\u0142awem Plut\u0105. Muzykantami byli jego synowie: Edward (dudziarz), J\u00f3zef (skrzypek), c\u00f3r\u00adka Krystyna to ludowa \u015bpie\u00adwaczka. Byrtkowie zachowali do naszych czas\u00f3w stosunkowo dobrze tradycyjny repertuar, a zw\u0142a\u00adsz\u00adcza styl wykonawczy ka\u00adpel dudziarskich. Nutowy zapis ich gry znajdziemy w zbiorze <\/span>Muzyka Beskidu \u017bywieckiego<\/span>, opraco\u00adwa\u00adnym przez J\u00f3zefa Miksia (1997).<\/span><\/p>\n Kapela braci Byrtk\u00f3w: W\u0142adys\u0142aw i Edward<\/p><\/div>\n Z Pewl\u0105 Wielk\u0105 zwi\u0105zani byli tak\u017ce inni znani dudziarze: Karol Hulb\u00f3j czy W\u0142adys\u0142aw Pluta. W Koszarawie mieszka\u0142<\/span> Jan Hulb\u00f3j, nazywany Dud\u0105 Kula\u015bniakiem. Pami\u0119ta\u0142 dudziarza Jana Majdaka z Koszarawy, oraz buduj\u0105cego dudy Jana Kubiesa. Wspomina\u0142 te\u017c, z czas\u00f3w m\u0142odo\u015bci, starych dudziarzy z rodzin Kalik\u00f3w, K\u0119pc\u00f3w czy Kubies\u00f3w.<\/span><\/p>\n W\u0142adys\u0142aw Pluta, fot. Dorota Ry\u017cka<\/em><\/p><\/div>\n W Sopotni Ma\u0142ej z dudziarskiej rodziny pochodzi\u0142 J\u00f3zef Gre\u0144 \u2013 na dudach gra\u0142 bowiem te\u017c jego ojciec, wujek i dziadek. Pocz\u0105tkowo mia\u0142 instrument odziedziczony po dziadku, p\u00f3\u017aniej jednak gra\u0142 na dudach zrobionych przez Jana Kubiesa. Z Jele\u015bni\u0105 zwi\u0105zany by\u0142 dudziarz Wojciech Majerz. <\/span>W Krzy\u017c\u00f3wkach mieszka\u0142 Franciszek Mrowiec, na dudach gra\u0142 te\u017c jego dziadek i ojciec. Z innych dudziarzy trzeba wymieni\u0107 W\u0142adys\u0142awa Pustelnika z Rycerki G\u00f3rnej, czy J\u00f3zefa \u0141anowskiego z Lipowej<\/span>. <\/span>W \u017bywcu mieszka\u0142 Jacenty Ignatowicz, graj\u0105cy na dudach, a tak\u017ce kolekcjonuj\u0105cy dudy i inne ludowe instrumen\u00adty muzyczne. <\/span>M\u0142od\u0105 generacj\u0119 \u017cywieckich dudziarzy reprezentuj\u0105<\/span>: Przemys\u0142aw Ficek z Jele\u015bni, <\/span>Marcin Blachura i Rafa\u0142 Ba\u0142a\u015b z \u017bywca.<\/span><\/p>\n Wzmianki o \u201efabrykantach dud\u201d w Beskidach pojawiaj\u0105 si\u0119 w drugiej po\u00ad\u0142owie XIX wieku. P\u00f3\u017aniej, przez pierwsze dziesi\u0119ciolecia XX stulecia dzia\u0142ali tu, r\u00f3wnie\u017c w g\u00f3ralskich wioskach Beskidu \u017bywieckiego, wyspecjalizowani wytw\u00f3rcy tego instrumentu. <\/span>Niewiele jednak o nich wiemy. Stefan M. Stoi\u0144ski (1938) jako wytw\u00f3rc\u0119 cenionych przez mu\u00adzykant\u00f3w dud poda\u0142 Jana Kubiesa, o przydomku Kopcu\u015b, z Koszarawy. Na zbudowanym przez niego in\u00adstrumencie gra\u0142 wspomniany wy\u017cej Jan Hulb\u00f3j z Koszara\u00adwy oraz J\u00f3zef Gre\u0144 z Sopotni Ma\u0142ej. Stoi\u0144ski wymieni\u0142 te\u017c dw\u00f3ch innych wytw\u00f3rc\u00f3w. Byli to: \u201ece\u00adnio\u00adny majster dud Maciejny, zwany Wewi\u00f3ra\u201d z Pewli Wielkiej oraz Szczepan Walig\u00f3ra z Sopotni Ma\u0142ej. Z Sopotni Ma\u0142ej pochodzi\u0142 tak\u017ce Micha\u0142 Kupczak. W zbiorach Muzeum Ludo\u00adwych Instrument\u00f3w Muzycznych w Szyd\u0142owcu znajduj\u0105 si\u0119 dudy \u017cywieckie wykona\u00adne oko\u0142o 1935 roku przez <\/span>Jana Pud\u0119<\/span> z Koszarawy.<\/span><\/p>\n Dudy Jana Kubiesa z Koszarawy<\/p><\/div>\n Niewiele zachowa\u0142o si\u0119 dud \u017cywieckich z XIX czy nawet pocz\u0105tk\u00f3w XX wieku. Do zbior\u00f3w Muzeum Etnograficznego w Krakowie, utworzonego (w 1904 roku), za\u0142o\u017cyciel i kierownik tej plac\u00f3wki, etnograf Seweryn Udziela kupi\u0142 w 1910 roku dudy z Sopotni Wielkiej. Marian i Jadwiga Sobiescy, badacze polskiej muzyki ludowej, mieli dudy \u017cywieckie zbudowane pod koniec XIX wieku, kt\u00f3re kupili u Micha\u0142a Pluty z Pewli Wielkiej. Nieliczne instrumenty tego rodzaju i z tego czasu znalaz\u0142y si\u0119 w zbiorach Muzeum Ludowych Instrument\u00f3w Muzycznych w Szyd\u0142owcu, Muzeum Regionalnego w Jarocinie czy Muzeum G\u00f3rno\u015bl\u0105skiego w Bytomiu.<\/p>\n Po drugiej wojnie \u015bwiatowej w Koszarawie budowa\u0142 dudy Jan Hulb\u00f3j, a tak\u017ce W\u0142adys\u0142aw Kubies (syn Jana Kubiesa). W Pewli Wielkiej instrument ten (m. in.) wytwarza\u0142 Antoni Piecha, a p\u00f3\u017aniej jego syn August, jak r\u00f3wnie\u017c Edward Byrtek. Zmodyfikowane, nawet hybrydyczne dudy wykonywa\u0142 J\u00f3zef Ma\u015blanka z \u017babnicy. Innowatorem dud \u017cywieckich by\u0142 Feliks Jankowski z \u017bywca. Z Kuro\u00adwa pod Stryszaw\u0105 pochodzi inny wytw\u00f3rca dud \u017cywieckich \u2013 Emil Gach. W Ci\u015bcu, na pograniczu \u017bywiecczyzny i \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego, mieszka Czes\u0142aw W\u0119glarz, muzy\u00adkant, nauczyciel gry na instrumentach ludowych, buduj\u0105cy dudy \u017cywieckie i \u015bl\u0105skie. Do najm\u0142odszych wytw\u00f3rc\u00f3w dud nale\u017c\u0105: Przemys\u0142aw Ficek z Jele\u015bni oraz Marcin Blachura i Rafa\u0142 Ba\u0142a\u015b z \u017bywca.<\/p>\n\n
Gajdy moje, gajdy,<\/em>
Zeby\u015bcie mi gra\u0142y<\/em>
Tajcowo\u0142byk zawdy. <\/em><\/p>\n
Gajdecki da, da, da,<\/em>
Kozdoby dziywcyna<\/em>
Zatajcowa\u0107 rada. <\/em><\/p>\n
Mio\u0142 gajdy, mio\u0142 gajdy; <\/em>
Co niedziela i piontecek<\/em>
Gro\u0142 zawdy, gro\u0142 zawdy.<\/em><\/p>\n
Ze to \u017ale, ze to \u017ale,<\/em>
A on sobie tuldi, tuldi<\/em>
Na kozie, na kozie.<\/em><\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/dudyzywieckie.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/59444547_2124146071037047_5645837886159847424_n.jpg\")
bydzies nom gajdowo\u0142 miendzy dolinami.<\/em><\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/dudyzywieckie.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/Jozef-Gren-2-archiwum-rodzinne.jpg\")
![\"\"](\"http:\/\/dudyzywieckie.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/Franciszek-Mrowiec-2-1-780x1024.jpg\")
![\"\"](\"http:\/\/dudyzywieckie.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/mazurki1-1024x680.jpg\")
![\"\"](\"http:\/\/dudyzywieckie.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/w\u0142adys\u0142aw_pluta_02.jpg\")
![\"\"](\"http:\/\/dudyzywieckie.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/dudy3-1024x576.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/dudyzywieckie.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/wk169311_mz_e_1414.jpg\" "\\"wk169311_mz_e_1414\\"")
\n\t\t
![\"\"](\"https:\/\/dudyzywieckie.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/wk169351_mz_e_1971.jpg\" "\\"wk169351_mz_e_1971\\"")
\n\t\t![\"\"](\"https:\/\/dudyzywieckie.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/wk169373_mz_e_1870.jpg\" "\\"wk169373_mz_e_1870\\"")
\n\t\t![\"\"](\"https:\/\/dudyzywieckie.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/wk169418_mz_e_1809.jpg\" "\\"wk169418_mz_e_1809\\"")
\n\t\t![\"\"](\"https:\/\/dudyzywieckie.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/wk169408_mz_e_1923.jpg\" "\\"wk169408_mz_e_1923\\"")
\n\t\t