{"id":1477,"date":"2024-05-28T13:47:52","date_gmt":"2024-05-28T11:47:52","guid":{"rendered":"https:\/\/dudyzywieckie.pl\/?page_id=1477"},"modified":"2024-05-30T23:29:04","modified_gmt":"2024-05-30T21:29:04","slug":"ewolucja-instrumentu","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/dudyzywieckie.pl\/index.php\/ewolucja-instrumentu\/","title":{"rendered":"Ewolucja instrumentu"},"content":{"rendered":"\n

Dudy \u017cywieckie – ewolucja instrumentu<\/h2>\n\n\n
\n
\"\"
Narodowe Archiwum Cyfrowe, Wycieczka przedstawicieli region\u00f3w g\u00f3rskich w Krakowie (1936). <\/em><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n
\n\n\n\n

„Dudy \u017cywieckie – ewolucja instrumentu” to tytu\u0142 przedsi\u0119wzi\u0119cia zrealizowanego przez Przemys\u0142awa Ficka w ramach stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, polegaj\u0105cego na wykonaniu czterech egzemplarzy dud \u017cywieckich, ukazuj\u0105cych przemiany instrumentu od prze\u0142omu XIX\/XX w. po czasy wsp\u00f3\u0142czesne.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Na podstawie kwerendy eksponat\u00f3w muzealnych oraz dost\u0119pnych zdj\u0119\u0107 i rycin, powsta\u0142y instrumenty odzwierciedlaj\u0105ce charakter, konstrukcj\u0119, wygl\u0105d, materia\u0142y i brzmienie typowe dla danego okresu. Ukazane zosta\u0142y r\u00f3\u017cnice, zmiany, udoskonalenia i innowacje w instrumentach, pocz\u0105wszy od najstarszych opisanych egzemplarzy, poprzez instrumenty powojenne oraz te budowane w latach 80-tych, a\u017c po dudy wsp\u00f3\u0142czesne, zbudowane z wykorzystaniem najnowszych technologii i materia\u0142\u00f3w.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

1. Felek<\/h2>\n\n\n\n

Moim pierwszym instrumentem, jak i zapewne wi\u0119kszo\u015bci dudziarzy z \u017bywiecczyzny, by\u0142y dudy wykonane przez Feliksa Jankowskiego<\/a> z \u017bywca. Nic w tym dziwnego, poniewa\u017c by\u0142 Jankowski tw\u00f3rc\u0105 p\u0142odnym i od lat 60-tych zaopatrywa\u0142 w swoje instrumenty wszystkie okoliczne zespo\u0142y folklorystyczne. Do tego by\u0142y to instrumenty \u0142atwe do opanowania dla pocz\u0105tkuj\u0105cych dudziarzy, posiada\u0142y bowiem znacz\u0105ce udogodnienia w por\u00f3wnaniu z dudami wykonywanymi przez jego poprzednik\u00f3w: pocz\u0105wszy od szczelnych po\u0142\u0105cze\u0144 poszczeg\u00f3lnych element\u00f3w z wykorzystaniem ok\u0142adziny korkowej zamiast konopnej paku\u0142y, poprzez niezniszczalne ustniki z tworzywa sztucznego zamiast drewnianych, na plastikowych stroikach ko\u0144cz\u0105c. Korpusy stroik\u00f3w wykonywa\u0142 z flamastr\u00f3w, osadzaj\u0105c na nich drewniane pi\u00f3rka z odpowiednio przyci\u0119tych stroik\u00f3w klarnetowych. Profesor Zbigniew J. Przerembski twierdzi, \u017ce najlepiej gra\u0142y te w kolorze niebieskim. Osobi\u015bcie uwa\u017cam, \u017ce w gajdzicy najlepiej sprawuj\u0105 si\u0119 czerwone, a w huku czarne. Ostatnio eksperymentuj\u0119 z \u017c\u00f3\u0142tymi. <\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Materia\u0142y wykorzystywane do budowy stroik\u00f3w: drewno, tworzywa sztuczne, mosi\u0105dz<\/em>.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Zastosowanie tworzywa sztucznego sprawi\u0142o, \u017ce stroiki sta\u0142y si\u0119 bardziej odporne na warunki atmosferyczne, dzi\u0119ki czemu mo\u017cna by\u0142o dudy przed koncertem nastroi\u0107 i z du\u017cym prawdopodobie\u0144stwem w tym samym stroju do ko\u0144ca koncertu pozosta\u0107. Bywa\u0142o r\u00f3\u017cnie, ale zdecydowanie lepiej, ni\u017c przy tradycyjnych stroikach wykonywanych z drewna czarnego bzu, kt\u00f3re zawsze \u017cy\u0142y swoim \u017cyciem. Jednak nie wszystkim to brzmienie pasowa\u0142o. Poprzez wprowadzenie mniejszych \u015brednic wewn\u0119trznych i delikatniejszych stroik\u00f3w dudy gra\u0142y co prawda l\u017cej, ale tak\u017ce ciszej, brzmienie te\u017c by\u0142o ju\u017c troch\u0119 mniej „drewniane”, ale to niewielka cena za instrument, kt\u00f3ry ju\u017c na dzie\u0144 dobry nie zniech\u0119ca niecierpliwego nastolatka. Ponadto dobrze sprawdza\u0142o si\u0119 to podczas grania z kapel\u0105 – dudy nie zag\u0142usza\u0142y innych instrument\u00f3w. Natomiast pod wzgl\u0119dem wykonania, skomplikowania i r\u00f3\u017cnorodno\u015bci zdobie\u0144 by\u0142y to prawdziwe dzie\u0142a sztuki – misterne wzory, mistrzowskie po\u0142\u0105czenia cyny, rogu i mosi\u0105dzu, pi\u0119knie rze\u017abione g\u0142\u00f3wki, idealnie wygi\u0119te rogi, czy perfekcyjnie wykonane mosi\u0119\u017cne rezonatory, to po dzi\u015b dzie\u0144 niedo\u015bcigniony wz\u00f3r. I te oczy… Chc\u0105c p\u00f3j\u015b\u0107 w \u015blady Mistrza z pocz\u0105tku pozyskiwa\u0142em je ze starych pluszak\u00f3w. Dopiero p\u00f3\u017aniej zorientowa\u0142em si\u0119, \u017ce takie oczy mo\u017cna kupi\u0107 w ka\u017cdym sklepie z oczami i nie ma potrzeby krzywdzenia Bogu ducha winnych piesk\u00f3w czy misi\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Zagadk\u0105 pozostaje dla mnie d\u0142ugo\u015b\u0107 gajdzicy i rozstaw otwor\u00f3w, wi\u0119ksze ni\u017c w innych spotykanych przeze mnie dudach \u017cywieckich. Za ka\u017cdym razem rodzi to problem z „doci\u0105gni\u0119ciem” jej do tonacji F przy zachowaniu naturalnego brzmienia. Najlepiej spisuje si\u0119 w okolicach tonacji E lub D – mo\u017ce w\u0142a\u015bnie pod tym k\u0105tem zosta\u0142a obliczona?<\/p>\n\n\n\n

Od strony technicznej najwi\u0119ksz\u0105 trudno\u015b\u0107 w wykonaniu kopii Mistrza Jankowskiego sprawi\u0142a gajdzica – to charakterystyczne dla niego po\u0142\u0105czenie cyny, rogu i mosi\u0105dzu potrafi da\u0107 w ko\u015b\u0107. Do wybijania wzor\u00f3w na rezonatorach trzeba te\u017c by\u0142o zrobi\u0107 w\u0142asne wybijaki w r\u00f3\u017cnych kszta\u0142tach. Ale by\u0142o warto. <\/p>\n\n\n

\n
\"\"\n\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/svg>\n\t\t<\/button><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"\n\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/svg>\n\t\t<\/button><\/figure>\n\n\n\n
\"\"\n\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/svg>\n\t\t<\/button><\/figure>\n
Dudy \u017cywieckie wzorowane na instrumentach Feliksa Jankowskiego, wykonane przez Przemys\u0142awa Ficka<\/em>. Worek ze sk\u00f3ry licowej zosta\u0142 uszyty przez Marcina Blachur\u0119. <\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\n